Το επιχειρείν… εστί φιλοσοφείν!

5 αποφθέγματα Ελλήνων φιλοσόφων, πάντα επίκαιρα για τους επιχειρηματίες.

Στην προ εικοσιπενταετίας πασίγνωστη ταινία “My Big Fat Greek Wedding” ο ήρωας Gus Portokalos υποστήριζε ότι σχεδόν κάθε λέξη και κάθε εφεύρεση έχουν αρχαιοελληνική προέλευση (πχ, το “κιμονό” βγαίνει από την ελληνική λέξη “χειμώνας”, να έχεις να ρίξεις κάτι πάνω σου για το χειμώνα)!

Δεν θα επιχειρήσω να φτάσω σε τέτοιες ακροβασίες. Υπάρχει όμως κάτι που πραγματικά κληροδότησαν οι αρχαίοι Έλληνες στον σύγχρονο κόσμο: έναν ανεξάντλητο πλούτο ιδεών. Και είναι εντυπωσιακό πόσο επίκαιρες παραμένουν πολλές από αυτές, στον σημερινό κόσμο του επιχειρείν. Ας δούμε πέντε αποφθέγματα που αποδεικνύουν ότι η καλή επιχειρηματική σκέψη έχει, πολλές φορές, βαθιές φιλοσοφικές ρίζες.

#01. Η αρχή είναι περισσότερο από το μισό (Πλάτωνας)

Αν παιδεύετε τη δημιουργία της startup 3 χρόνια, μέχρι να κλειδώσετε τα πάντα, ή αν καθυστερείτε να ξεκινήσετε μία νέα υπηρεσία ή προϊόν γιατί “δεν νιώθετε έτοιμοι” ή “η αγορά δεν είναι έτοιμη”, ο Πλάτωνας σας έχει νέα. Το σημαντικό είναι να κάνετε το πρώτο βήμα. Από εκεί και πέρα, η αγορά, οι πελάτες και η εμπειρία θα σας δείξουν τον δρόμο.

Εάν επιμένετε να αναζητάτε το τέλειο, θα δείτε ότι είναι ένας στόχος που συνεχώς απομακρύνεται. Καμία ιδέα δεν γεννιέται ολοκληρωμένη και κανένα επιχειρηματικό σχέδιο δεν επιβιώνει αναλλοίωτο. Και αν δεν πείθεστε από τα λόγια του Πλάτωνα, είναι πολύ πιθανό να σας πείσει ο ανταγωνιστής σας που μόλις λάνσαρε τη δικιά του startup, με τη δικιά σας ιδέα!

Πηγή: Πλάτων, Νόμοι, 753 “ἀρχὴ γὰρ λέγεται μὲν ἥμισυ παντὸς ἐν ταῖς παροιμίαις ἔργου, καὶ τό γε καλῶς ἄρξασθαι πάντες ἐγκωμιάζομεν ἑκάστοτε· τὸ δ᾽ ἔστιν τε, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, πλέον ἢ τὸ ἥμισυ, καὶ οὐδεὶς αὐτὸ καλῶς γενόμενον ἐγκεκωμίακεν ἱκανῶς.”

#02. Δεν μας ταράζουν τα γεγονότα, αλλά η γνώμη που έχουμε για αυτά (Επίκτητος)

Η φράση θεωρείται από πολλούς ο πρόγονος της συμπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας. Ωστόσο, ταιριάζει στο επιχειρείν, πολύ περισσότερο από όσο φαντάζεστε. Αν μια συμφωνία δεν κλείσει, αν ένας πελάτης χαθεί ή μια νέα υπηρεσία δεν πετύχει, το γεγονός από μόνο του δεν καθορίζει το μέλλον της επιχείρησής σας.

Εκείνο που κάνει τη διαφορά είναι η ερμηνεία που θα του δώσετε. Αν το δείτε ως προσωπική αποτυχία, πιθανότατα θα σταματήσετε να παίρνετε πρωτοβουλίες. Αν το αντιμετωπίσετε ως πολύτιμο feedback, θα βελτιώσετε το προϊόν, την υπηρεσία ή τη στρατηγική σας και θα επιστρέψετε πιο δυνατοί.

Πηγή: Επίκτητος, Εγχειρίδιον, c. 5. “Ταράσσει τοὺς ἀνθρώπους οὐ τὰ πράγματα, ἀλλὰ τὰ περὶ τῶν πραγμάτων δόγματα·”

#03. Τα πάντα ρέουν (Ηράκλειτος)

Αυτό τα γνωρίζετε σίγουρα και στην αρχαιοελληνική του έκδοση “τα πάντα ρει”. Ο Ηράκλειτος ποτέ δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι το ρητό του θα ήταν το πιο επίκαιρο ρητό στο επιχειρείν δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα! Στον επιχειρηματικό κόσμο, τίποτα δεν μένει στάσιμο. Οι τεχνολογίες αλλάζουν, οι ανάγκες των πελατών εξελίσσονται, νέοι ανταγωνιστές εμφανίζονται από το πουθενά και αγορές που έμοιαζαν ακλόνητες ανατρέπονται μέσα σε λίγους μήνες.

Επιχειρήσεις που κάποτε κυριαρχούσαν εξαφανίστηκαν ή συρρικνώθηκαν επειδή πίστεψαν ότι η επιτυχία τους ήταν μόνιμη (λέγε με Kodak ή Nokia), ενώ άλλες εκτοξεύτηκαν επειδή προσαρμόστηκαν εγκαίρως στις νέες συνθήκες, (όπως η Netflix, που εγκατέλειψε τα DVD και επένδυσε έγκαιρα στο streaming).

Πηγή: Η παλαιότερη καταγραφή της θεωρίας του Ηρακλείτου περί της συνεχούς ροής ανήκει στον Πλάτωνα, στον διάλογό του Κρατύλος (402a):“Λέγει που Ἡράκλειτος ὅτι πάντα χωρεῖ καὶ οὐδὲν μένει, καὶ ποταμοῦ ῥοῇ ἀπεικάζων τὰ ὄντα λέγει ὡς δὶς ἐς τὸν αὐτὸν ποταμὸν οὐκ ἂν ἐμβαίης.”

#04. Η εξουσία φανερώνει τον άνθρωπο (Βίαντας ο Πριηνέας)

“Ἀρχὴ ἄνδρα δείκνυσι” μας είπε ένας από τους επτά σοφούς (η φράση αποδίδεται και στον Πιττακό τον Μυτιληναίο). Και πουθενά δεν είναι πιο προφανές αυτό, από ό,τι στο επιχειρείν. Όσο μια επιχείρηση είναι μικρή, όλοι δείχνουν συνεργάσιμοι, ψύχραιμοι και ανοιχτοί στις ιδέες των άλλων. Η πραγματική δοκιμασία όμως έρχεται όταν αποκτήσει μέγεθος, χρήματα και δύναμη.

Τότε έρχεται το τέλος της “δημοκρατίας”, και τότε φαίνεται αν ο επιχειρηματίας παραμένει προσγειωμένος, αν ακούει την ομάδα του, αν αναλαμβάνει τις ευθύνες του ή αν θεωρεί ότι η γνώμη του είναι πλέον αλάνθαστη. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πιο επιτυχημένοι ηγέτες δεν κρίνονται μόνο από τα οικονομικά τους αποτελέσματα, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται στους ανθρώπους τους, στους πελάτες και στους συνεργάτες τους.

Πηγή: Ο Αριστοτέλης, στο έργο του “Ἠθικὰ Νικομάχεια” (Βιβλίο Ε, 1130a), αναφέρει: “καὶ διὰ τοῦτο εὖ δοκεῖ ἔχειν τὸ τοῦ Βίαντος, ὅτι ἀρχὴ ἄνδρα δείξει”.

#05. Ένα ξέρω ότι δεν ξέρω τίποτα (Σωκράτης)

Αν υπάρχει ένας φιλόσοφος που θα τα πήγαινε καλά στον σημερινό επιχειρηματικό κόσμο, αυτός μάλλον θα ήταν ο Σωκράτης (με την πίεση της δύστροπης Ξανθίππης!). Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και οι αγορές αλλάζουν σχεδόν καθημερινά, η μεγαλύτερη παγίδα δεν είναι η άγνοια, αλλά η ψευδαίσθηση ότι τα γνωρίζουμε όλα. Οι επιχειρηματίες που σταματούν να μαθαίνουν είναι συνήθως εκείνοι που σύντομα μένουν πίσω.

Το “ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα” δεν είναι δήλωση αδυναμίας, αλλά δύναμης. Είναι η νοοτροπία που σε κρατά περίεργο, σε κάνει να αμφισβητείς τις βεβαιότητές σου, να ακούς ανθρώπους με διαφορετικές απόψεις και να αναζητάς συνεχώς καλύτερες λύσεις. Όταν δεν ξέρεις τίποτα, μόνο τότε μπορείς να κατακτήσεις τα πάντα!

Πηγή: Η φράση καταγράφηκε από τον μαθητή του Σωκράτη, Πλάτωνα, στο έργο “Απολογία του Σωκράτη”.